torsdag 24. august 2017

Er du minoritetsspråklig? Nye regler på gang

De siste årene har jeg på kveldstid undervist minoritetsspråklige elever som har gått opp til eksamen etter læreplanen med kode NOR1049. Ved eksamenen våren 2017 hadde jeg en følelse av sensorene var ganske "lempelige" sammenliknet med året før. Denne læreplanen går nå ut i følge Udir. Dette er for elever med såkalt kort botid. På nettsida til Udir er botid forklart som "de åra man har bodd i Norge i opplæringspliktig alder".  Vil det si at f. eks. voksne flyktninger som ankommer Norge i 20-årsalderen (eller enda eldre) da vil falle inn under begrepet "kort botid"? Det synes jeg absolutt virker veldig fornuftig med mindre man ønsker å blokkere voksne  og innvandrere fra å få studiekompetanse. Den reelle botiden forteller ikke om deres muligheter til å tilegne seg norsk.
Læreplanen de nå skal følge, heter NOR9-02.
§ 4A-3 er interessant her.

Dei som har fullført grunnskolen eller tilsvarande, men som ikkje har fullført vidaregåande opplæring, har etter søknad rett til vidaregåande opplæring for vaksne frå og med det året dei fyller 25 år. Dei som har fullført vidaregåande opplæring i eit anna land, men som ikkje får godkjent opplæringa som studiekompetanse eller yrkeskompetanse i Noreg, har òg rett til vidaregåande opplæring for vaksne. Opplæringa for vaksne skal tilpassast behovet til den enkelte. Retten kan oppfyllast mellom anna ved fjernundervisningstilbod. Departementet gir nærmare forskrifter, mellom anna om kven retten omfattar, om inntak, rangering og førerett.

Jeg kommer tilbake med mer informasjon når jeg får den om hva disse nye reglene kan innebære for dere som er minoritetsspråklige.








onsdag 24. mai 2017

30 sentrale tekster i norskfaget og Norsk på 30 sider



30 sentrale tekster i norskfaget


Tekstsammendrag og kommentarer

ISBN 978-82-999540-8-2 - Pris 190.-
(som ebok: kun 119.-)


Litteratur er en sentral del av norskfaget. Forfatteren tar for seg 30 tekster i norskfaget som for eksempel Gunnlaug Ormstunge, Tristan og Isolde, Kingos Far verden, far vel, Ibsens Et dukkehjem, Olaf Bulls Metope, men også tekster som Morgan Kane-serien til Kjell Hallbing, Jostein Gaarders Sofies verden, Jo Nesbøs Snømannen og digitale tekster der du og jeg er forfatterne.

Til tekstene er det:

a. handlingssammendrag og

b. tekstkommentarer/analyser.

Tekstene settes også inn i en litteraturhistorisk sammenheng.

Boka er spesielt nyttig for privatister og for dere som forbereder til muntlig eksamen


Norsk på 30 sider


For deg som trenger en rask oversikt over norskfaget i videregående skole

ISBN 978-82-999540-6-8 Pris 120.-
(som ebok: kun 98.-)


Om forfatteren


Leif Harboe, forfatteren av disse bøkene, har jobbet mange år som lærer og veileder for elever og privatister. Han har skrevet flere andre fagbøker og dessuten utviklet nettlæring for NKS, NDLA og Campus NooA.

For tiden jobber han som lektor ved Bryne vgs.

Han kan kontaktes på post@sporisandforlag.no eller på tlf. 41020909

Bestilling


Bøkene er utgitt på Sporisand forlag og bestilles på epost: bestilling@sporisandforlag.no

Prisene gjelder ved direkte salg fra forlaget.

Porto og forsendelse kommer i tillegg. 

Reklame for Tines ekte geitost

Reklamen nedenfor var vedlegg til en eksamensoppgave i sidemål 23. mai 2017

tirsdag 23. mai 2017

Sidemålsoppgåver våren 2017

Del A Kortsvarsoppgåve
Svaret bør ikkje vere på meir enn cirka 250 ord.
Vedlegg:
- Moltke Moe: «Nationalitet og kultur» (utdrag), 1909
Gjer kort greie for språksynet til Moe slik det kjem fram i den vedlagde teksten. Forklar
korleis han bruker språklege verkemiddel i utdraget for å argumentere for synet sitt.
Kommentar: Du skal svare på ein presis måte og bruke relevant fagspråk.

Del B Langsvarsoppgåver
Skriv nummeret på den oppgåva du vel, og lag overskrift sjølv.
Oppgåve 1
Vedlegg:
- Tine: Reklame for geitost, 2008
Forklar korleis ulike førestillingar om det norske kjem til uttrykk i dei to tekstvedlegga.
Vurder kvifor tradisjonelle norske motiv er populære i ulike samtidstekstar, for eksempel i
reklame, tv-produksjonar, film og litteratur.
Kommentar: Oppgåva er todelt. I den første delen skal du bruke konkrete
eksempel frå tekstvedlegga. I den andre delen skal du bruke relevante eksempel

du kjenner til, og vise evne til sjølvstendig refleksjon.

Oppgåve 2
Vedlegg:
- Gunnhild Øyehaug: «Skrive eller ikkje skrive», 2016
Tolk novella.
Kommentar: Du skal skrive om både form og innhald i novella. Du skal bruke
relevant fagspråk og konkrete eksempel frå teksten.

Oppgåve 3
Vedlegg:
- Lise Myhre: «Det haster!», teikneseriestripe, 2016
Skriv ein kreativ tekst der du utforskar konflikten mellom vaksne og barn i den vedlagde
teikneseriestripa.
Kommentar: Denne oppgåva opnar for ulike løysingar, men det skal komme
tydeleg fram av svaret ditt at du bruker eksempel frå tekstvedlegget. Du kan vise
kreativitet i dei innfallsvinklane og perspektiva du vel, og måten du bruker språket
på.

Oppgåve 4
Vedlegg:
- Else Berit Molde: «Knoteren – slangen i dialektparadis», 2014
Formuler kort hovudsynet i den vedlagde teksten. Forklar korleis Else Berit Molde
argumenterer for synet sitt. Kommenter nokre av synspunkta i teksten.
Kommentar: Oppgåva er tredelt. I den første delen skal du kort og presist
formulere hovudsynet. I den andre delen skal du bruke relevant fagspråk. I den
siste delen skal du vise evne til sjølvstendig refleksjon.

Vedlegg kortsvarsoppgåve:
Nationalitet og kultur
I artikkelen «Nationalitet og kultur» (1909) argumenterer professor Moltke Moe for
korleis/hvordan språksituasjonen i Noreg bør utvikle seg.
Nei, det er ikke krig – og aller minst krig på kniven – som skal til mellom de to
mål. De representerer, hvert for seg, en stor del av det norske folk. Det ene
kan ikke tyne det annet, eller kaste det ut av landet. Vi kan ikke skjære bort
hverken vår gamle historie eller vår senere historie, kan ikke sette hverken
bygd eller by utenfor. Begge må være med, hver fra sin kant, mot det store
mål: et samnorsk språk, vokset opp av de levende talemål, byenes som
bygdenes. Jeg har sagt det før, og jeg sier det igjen: Her er ikke spørsmål om et
enten–eller, men om et både–og. Det som skal til, det er blodblanding, det er
sammenflyting.
[...]
Har De vært i Gudbrandsdalen og sett brevannet fra Otta strømme ut i Lågen?
Slik må også de to beslektede målformer flyte sammen. Og da vil det gå som
der: Den bregrønne strøm løper en mil eller to for sig selv, i kanten av Lågens
grålige vann. Men til lenger den kommer, til mere skjærer den grønne stripen
ut i strømfaret. Og til slutt er jøkelgrønheten borte, men også Lågens gråhet;
hele elven har skiftet let, tatt en lysere, grønlig farge.
Men skal det gå slik med vår språkfremtid, må vi forstå at vi har to utgangspunkter
for norskhetsveksten og godta at her er to elver: én – bynorsk – for
byene og største delen av den høyere dannelse (ennå er den den bredeste og
mektigste); og en – landsnorsk – for den alt overveiende del av bygdene; er
den første den mektigste, så er den siste den friskeste, grønn og klar som
brevannet.
Av Moltke Moe, 1909. Utdrag.
Språkleg/språklig modernisert

De to mål: dei/de to målformene (landsmål og riksmål)
Otta: sideelv til Gudbrandsdalslågen, med grønt brevatn/brevann
Lågen: Gudbrandsdalslågen, elva i Gudbrandsdalen
jøkelgrønheten: fargen på brevatnet/brevannet
let: fargenyanse

mandag 15. mai 2017

Isberg - kortsvarsoppgave


Kommentar til kortsvarsoppgaven som tar utgangspunkt i utdrag fra romanen Isberg skrevet av Lars Ove Seljestad from Leif Harboe on Vimeo.
Det er viktig å ha klart for seg hva et virkemiddel er og hva som menes med "funksjon" for at man skal kunne svare på en slik kortsvarsoppgave.
Tips, kikk også på disse gode tekstene skrevet av elever til eksamen i fjor!

torsdag 20. april 2017

Hva med litt egenvurdering nå som det er én måned til eksamen i norsk hovedmål/sidemål?

Førsteutkast av et egenvurderingsskjema. (Og - hvis du trenger inspirasjon, ta en kikk på noen gode norskstiler som du kan finne her.)


Lengde på stilen
Blir langsvarsoppgaven min for kort? Er det fordi jeg ikke klarer å finne på mer å skrive om?
Hva er min “vanlige lengde”? 700 ord? 1000 ord? (eller lenger?)

Struktur
Blir teksten min litt rotete? Begynner jeg med analysen i innledningen samtidig som jeg presenterer teksten? Hopper jeg frem og tilbake?
Har jeg en tydelig innledning, hoveddel og avslutning?
Har jeg mange korte avsnitt på bare 2-3 linjer?

Rettskriving
Er det skrivefeil som går igjen?
Orddelingsfeil, og/å-feil, enkel-dobbel konsonant, blanding av bokmål, nynorsk og dialekt. Stor og liten forbokstav?  Hva kan jeg (ikke)?

Har jeg installert Word? (ikke Open Office) Vet jeg hvordan jeg bruker stavekontrollen?

Sidemål (=nynorsk?)
Har jeg rimelig god kontroll over bøying av substantiv og verb? Har jeg oversikt over mine “vanlige feil”?  Vet jeg hvordan jeg bruker ordbok og stavekontroll?

Setningsbygning
Lærer/sensor ser på hvordan du lager setninger, og hvordan du setter sammen setningene til avsnitt. Får jeg av og til  beskjed om at jeg har ufullstendige setninger (“halve setninger”). Synes jeg det er vanskelig å vite hvor jeg skal sette punktum og når jeg skal begynne en ny setning? (Da bør jeg ikke lage for lange og avanserte setninger som går over flere linjer

Innhold
Forstår jeg (vanligvis) oppgaven? Forstår jeg tekstene som er knyttet til oppgaven? Bruker jeg god tid på å studere tekstene?
Har jeg gode maler/hjelpedokumenter?

Sjanger
Har jeg en klar forståelse av hvordan en artikkel (f. eks. en novelleanalyse eller en retorisk analyse) skal se ut?
Vet jeg forskjellen på kåseri og essay? (= kreativ tekst)

Hjelpemiddel
Har jeg oversikt over hjelpemidlene jeg har lov til å bruke? Vet jeg hvor du har lagret nyttige powerpointer og andre ressurser? Har jeg oversikt over læreboka og det som står av nyttige ting der?
Vet jeg hvor jeg kan finne nyttig stoff hvis f.eks. jeg skal skrive en dikttolking?

Tidsbruk!!!
Har jeg “dårlig tid”, er utålmodig og går før jeg må?

Disponering av tid
Har jeg god rutine for tidsbruk under heldagsprøve/eksamen?
Disponerer jeg oppgaven (gjerne med stikkord) før jeg begynner å skrive den ut i hele setninger? Planlegger jeg skrivedagen/eksamen slik at jeg er ferdig med det tyngste tankearbeidet før jeg er for trøtt?


onsdag 5. april 2017

Kortsvar norsk sidemål hausten 2016

Del A Kortsvarsoppgåve  (hausten 2016)
Svaret bør ikkje vere på meir enn cirka 250 ord. 
Vedlegg: 
− «Før i tiden utsatte vi oss for stor fare uten å forstå det», Magasinet Dagbladet, 16.07.2016 

Denne samansette teksten er ein del av ein kampanje frå Helsedirektoratet. Gjer greie for formålet med teksten, og forklar korleis dei ulike retoriske appellformene er brukte. 
Kommentar: 

I svaret ditt skal du vise at du forstår og kan forklare bruken av dei retoriske appellformene og funksjonen dei har i den samansette teksten. 


(presentasjon av teksten)
Denne samansette teksten stod i Magasinet, eit bilag til avisa Dagbladet, sist sommar. Siktemålet med teksten er å åtvara mot å bruka for mykje salt i maten. 
(hovuddel)
Blikkfanget i annonsen er biletet  av ein røykande lege. Han fangar merksemda vår.   Å ha eit effektivt blikkfang er ein føresetnad for ein kan oppnå siktemålet, å få lesaren til å stoppa opp og bruka litt tid på reklamen.  Avsendaren, Helsedirektoratet, viser seg audmjuk. Helsepersonell  har faktisk teke feil før. Ein har  ikkje alltid hatt kunnskap  om dei skadelege verknadene av tobakksrøyking.  På ein autoritativ måte slår ein fast kva ein ikkje visste før, og kva ein veit no. Ein spelar her på analogi eller likskap. På samme måte som ein før ikkje trudde røyking var skadeleg, trur mange i dag at mykje salt ikkje kan ha alvorlege konsekvensar.  Helsedirektoratet i si rolle som eit statleg organ, gjer at  me reknar med at dei har ekspertise og vil vårt beste. Dette handler altså om etos.
 Teksten til høgre i biletet oppsummerer nøkternt kva nordmenn konsumerer av salt (dobbelt så mykje som ein reknar som sunt). Dette verkar faktabasert, både om kor mykje salt nordmenn et og dei verknadene dette kan ha (høgt blodtrykk, hjerte- og karsjukdomar og magekreft). Dette er logosargumentasjonen i teksten. Dei appellerer til vår sunne fornuft!
 Nok ein gong finn me eit  samspel mellom tekst og bilete. Den velta saltbøssa og den lille salthaugen gjentek og forsterkar informasjonen i teksten. Samstundes er det ikkje detaljerte forklaringar. Den som ynskjer meir detaljert informasjon, får det ved å gå til ei nettside. 
I kva grad spelar annonsen på kjensler? Det første er det eg allereie har vore inne på. Det ironiske bilete av ein lege som røyker har ein viss sjokkeffekt.  Ord som høgt blodtrykk og magekreft er skremmande og spelar på frykt for sjukdom og død. Kven vil ikkje gjera det som er mogleg for å unngå desse alvorlege helseproblema? 
(konklusjon) 
På same måte som at me brukte lang tid for å skjøna kor skadeleg tobakken er, treng me kanskje og litt tid på å leggja om kosthaldet til å bruka mindre salt?

(Teksten er litt for lang (ca 300 ord) , og burde nok verta redigert noko ned)


Disponering av tid på ein eksamen eller heildagsprøve


Ikkje vent med kortsvaret til slutten av dagen. Då er du antakeleg trøytt.  Slik kan du gjera:
1. Studer kortsvarsoppgåven, noter ned stikkord. Hugs, kva vert det  spurt etter? 
2. Les gjennom langsvarsoppgåvene - vel ei av oppgåvene. Lag disposisjon (stikkord). Hugs å lesa oppgåveformuleringa nøye. Kva er det dei spør etter? 
3. Gå tilbake til kortsvaret - skriv det ferdig
4. Skriv ferdig langsvarsoppgåva.
5. Revider og sjekk rettskrivinga, formuleringar osv. 
Gå ut i sola - spis ein is. Det har du fortent!

onsdag 8. februar 2017

Eksempel på reklameanalyse (Toros tomatsuppe)

Oppgaven ble gitt som kortsvar ved hovedmålseksamen høsten  2011, men jeg har her valgt  skrive en litt mer fullstendig reklameanalyse.

Reklamen for Toro blei publisert i UNICEF-magasinet i 2011, kor det vert reklamert for ei tomatsuppe Toro har laga. For kvar selde suppe går ei krone til UNICEF. Denne reklamen er delvis ein kommersiell reklame (den reklamerer for eit produkt), men samtidig handlar det kanskje meir om å informera om arbeidet Unicef og Toro gjer saman i Vietnam for å hjelpa underernærte barn. Målgruppa for reklamen må vera dei som les UNICEF-bladet, og det vil antakelig vera personar som allereie har eit spesielt engasjement for denne organisasjonen. Det kjem eg tilbake til analysen.

Eg vil starta med å sjå på biletet. Deretter vil eg sjå på teksten. Så vil eg sjå på samspelet mellom bilete og tekst før eg kjem med ei oppsummering og mine tankar om denne type reklame.  Biletet er eit halvnært utsnitt. Vi ser eit barn  eller eigentleg bare hovudet på barnet som tydelegvis får eller har fått mat ut i frå matrestane rundt munnen. Barnet ser med store alvorlege auge opp på det som kanskje er mora, i alle fall den som held ungen og som har gitt det mat. Fotografiet av det som antakelig er ein gut,  er teke i ein lett froskeperspektiv altså litt sett nedanfrå. Både forgrunnen og bakgrunnen er uklar. Avsendar har som sagt valt å nytta eit halvnært utsnitt. Dette gjer at vi kjem nært innpå motivet, noko som er viktig med tanke på innleving og identifikasjon. Det er barnet som er i fokus, for det er jo det som er viktig med tanke på teksten i annonsen.
Det er ikkje brukt sterke fargar eller kontrastar i bilete. Situasjonen verkar ganske harmonisk, og barnet verkar nøgd og roleg.  Hovudet kan verka relativt stort. Er dette eit underernært barn? Det er litt vanskeleg å sjå ut av biletutsnittet.  Fotoet som utgjer ca. 2/3 av reklamen har plassert hovudmotivet, barnet, litt oppe til høgre i biletet. Nokre vil da hevda at det er ut i frå teorien om ”det gyldne snittet”,  det vil altså seia at biletet ikkje er heilt symmetrisk, men likevel oppfattast som harmonisk og i balanse.
Annonsen har ei overskrift i kvit skrift som gjer det lett å lesa mot bakgrunnen; ”700.000 barn i Vietnam lider av underernæring”. Overskrifta styrer antakeleg korleis vi tolkar biletet. Med denne overskrifta vil vi gjerne sjå barnet som nettopp underernært. Med ei anna overskrift ville vi antakeleg ”lese” biletet annleis. Den nedste tredelen har ein god del tekst, men den har og det vi kallar for ”pack shot”, altså biletet av produktet, ei suppepose. Til høgre nedst finn vi logoen til Toro. Siste linje i teksten er med utheva blå skrift: ”For hver solgte suppe går 1 krone til UNICEF”. Første halvdel av teksten informerer eller kanskje skryt av kva Toro gjer saman med Unicef. Dei er ”signaturpartnar” utan at det vert forklart. Eg reknar med at dei er hovudsponsor i ei eller anna form. Det er altså indirekte ein presentasjon av avsendaren. Andre halvdel av teksten handlar så konkret om tomatsuppa. Det vert forklart at suppa er sunn (”nøkkelhullsmerket”), at barn har laga designen, og at suppa vert seld til inntekt for Unicef. Første del av teksten vil da fungera som ein argumentasjon for å velja nettopp denne tomatsuppa frå Toro som vert presentert i andre halvdelen av teksten. Teksten er elles symmetrisk plassert mellom produktbiletet og logoen. Ved måten avsendar vert presentert på, kan vi seia at teksten er med på å byggja etos. Toro står fram som eit firma som ikkje berre tenkjer profitt, dei tek samfunnsansvar, og dei  tenkjer ikkje berre nasjonalt, men òg internasjonalt. Dei peikar på korleis dagleghandelen vår  i nærbutikken, kan hjelpa barn på andre sida av kloden. Mange forbrukarar er opptekne av etikk. Vi kan og rekna med at dei som les Unicef-magasinet er særs oppteke av dette. Etikken og det at dei tenkjer og handlar globalt, vil gjera at forbrukarar som ikkje berre tenkjer på å spare pengar, kanskje vil velja ”Barnas tomatsuppe”. Det vert”win-win”, ein får ei god suppe og god samvit samstundes.
Ser vi overskrift, sjølve teksten nedst i biletet saman med dei andre elementa i reklamen,  ser vi korleis tekst og biletet gjentek og forsterkar kvarandre. Det handlar om barn, og det handlar om mat. Det handlar både om svoltne barn i Vietnam, og det handlar om nordmenn som treng kjapp og sunn (”nøkkelhullsmerket”) mat til sine familiar. Biletet kan ikkje stå åleine, det treng ein forklarande og utdjupande tekst som styrer korleis vi ”les” biletet. Biletet med teksten verkar saman til å gje ein patoseffekt. Det nære og personlege biletet av barnet med dei store augo verkar på kjenslene våre.  Det verkar enkelt og oppnåeleg å hjelpa barnet på biletet (og andre barn som Unicef og Toro hjelper) viss det  er nok å betala litt meir for ei posesuppe.
Avslutningsvis vil eg seia at det sjølvsagt er positivt at store selskap som Toro engasjerer seg for fattige barn og i samfunnet generelt. Det er positivt at dei er opptekne av anna enn profitt og overskot. Samstundes er det ei litt merkeleg blanding av det kommersielle og det idealistiske her. Nyttar dei underernærte barn for å sikra sal og kundar? Er det verkeleg så fantastisk at det går heile ei krone per suppepose? Viss ei slik suppepose kostar 20 kroner, vil det seia 5% av salssummen. Er det så imponerande? Utan at eg veit det, er kanskje akkurat denne suppa litt dyrare enn ”vanlege” supper. Ein veit at folk med eit idealistisk sinnelag, er villege til å å betala litt ekstra. Då er det eigentleg ikkje Toro som ”betaler” for gildet. Likevel, eg tykkjer dette er et eit positivt tiltak. Eg tykkjer det er bra at store firma tenker på naturen, tenker på at arbeidarane skal ha gode arbeidstilhøve, og at dei støttar ulike prosjekt på idealistisk basis.

(Leif Harboe har skrevet boka Norsk på 30 dager og flere andre bøker spesielt rettet mot dem som jobber med norskfaget på egen hånd. Ta kontakt for mer informasjon)






mandag 16. januar 2017

Jeg har laget en videogjennomgang fordelt på to filer der jeg snakker og viser hvordan jeg skriver en litterær novelleanalyse. Jeg kunne sagt og skrevet mer, men vil tro at det er langt nok for å få fram poenget. Jeg viser også referanseverktøyet i Word som er ypperlig når man skal vise til tekster i den løpende teksten og så lage litteraturliste til slutt i teksten.

(Leif Harboe har skrevet boka Norsk på 30 dager og flere andre bøker spesielt rettet mot dem som jobber med norskfaget på egen hånd. Ta kontakt for mer informasjon)